گاز ازن در ضدعفونی و کاهش میکروبی آب پرورش ماهی

با استفاده از ازن ژنراتورهای صنعتی دائم کار شرکت ازن تجهیز

 

معرفی شرکت

احتراما به استحضار می رساند، شرکت ازن تجهیز با هدف نیل به آرمان ارتقا سطح کیفی وضعیت محیط زیست،کاهش هزینه، افزایش راندمان کارخانه‌ها و واحدهای تولیدی با بهره‌گیری از فن آوری های نوین در سال ۱۳۸۵ تاسیس گردید. این شرکت توانسته با ارائه کلیه خدمات تولیدی ، مشاوره و فنی مهندسی سهم بسزایی در آگاهی و بومی نمودن تکنولوژی‌های روز دنیا در کلیه صنایع داخلی داشته باشد .

تولیدات این شرکت از حداقل ۱۰ گرم در ساعت و حداکثر ۴۶ کیلوگرم در ساعت می باشد . شرکت در نمایشگاه های خارجی و پوشش کشورهای منطقه از اهداف شرکت می باشد و در این راستا صادرات به کشورهای سوئد، بلغارستان، استرالیا، سریلانکا، عراق، تاجیکستان و افغانستان صورت گرفته است.

شرکت ازن تجهیز به دنبال :

ارتقاء سطح کیفی وضعیت محیط زیست و کاهش هزینه ها و افزایش راندمان کارخانجات و واحدهای تولیدی

با بهره گیری از اختراعات کسب شده و فناوری های نوین در موارد زیر آماده ارائه خدمات می باشد.

  1. ارائه مشاوره به کلیه صنایع در خصوص تصفیه و ضدعفونی با روش ازن جهت کاهش بار میکروبی و افزایش ماندگاری وکاهش بار میکروبی و کاهش هزینه تولید.
  2. ارائه مشاوره و طراحی تصفیه خانه های صنعتی و شهری و اصلاح آنها با متد جدید
  3. طراحی و مشاوره سیستم های ضدعفونی و تصفیه آب مراکز پرورش آبزیان
  4. تصفیه و ضدعفونی آبهای صنعتی و شهری با تکنولوژی جدید ازن و آب شیرین کن
  5. انجام مشاوره تخصصی در زمینه فیلتراسیون UF و NF وRO

شایسته است در پایان از تمامی عزیزانی که  ما را در این عرصه  یاری نمودند سپاس  و قدردانی  گردد .

مدیر عامل

مهندس حسینی

معرفی ازن

ازن به طور طبیعی در اتمسفر تولید می شود . ازن سه اتمی با نمادO3   و وزن ملکولی ۴۸ است. این ماده از اثر تابش نور ماورای بنفش (UV) یا بار الکتریکی فشار قوی بر اکسیژن (O2) به وجود می‌آید. این گاز بی رنگ، نخستین بار توسط اسکونبین (Schonbein) در سال ۱۸۴۰ کشف شد. ازن در غلظتهای بالا دارای بوی تند و زننده ای است ولی در غلظت‌های کمتر قابل حس نیست. این ماده میکروبها را از طریق اکسایش و نابودی دیواره‌ی سلولی آن ها نابود می‌کند. نابودی میکرو ارگانیسم های بیماریزا نظیر اسپور باکتری‌ها ، کیست‌ها و ویروس‌ها بدون نیاز به زمان طولانی از امتیازهای ازن است. مواد آلی مانند یک سپر ازن را خنثی کرده و از باکتری‌ها حفاظت می‌کند. از این رو برای نابودی میکروارگانیسم‌های احاطه شده با مواد آلی، نیاز به غلظت‌های بالاتری از ازن است. ازن۵۰ درصد قوی تر از کلر و نیز قوی‌ترین ماده‌ی اکسیدکننده برای نابودی میکروب‌ها است. بر خلاف سایر گندزداها ازن در سطوح و غذاها پسماندی نداشته و به واسطه‌ی ترکیب با مواد آلی و یا تجزیه‌ی طبیعی به اکسیژن تبدیل می‌شود. نیمه عمر ازن در مقایسه با دیگر گندزداها پایین است. آب حاوی ازن (محلول ازن) قادر به گندزدایی سطوح ، تجهیزات و مواد خام است. در شکل گازی، ازن به عنوان ماده‌ی نگهدارنده می‌تواند عمر ماندگاری محصول را افزایش دهد. ازن ماده‌ی اکسیدکننده‌ی قدرتمندی است و کاربردهای صنعتی زیادی دارد. مزایای استفاده از این گاز به شرح زیر است:

۱-        ازن را به آسانی و در محل مورد نیاز می‌توان تولید کرد.

۲-        ازن یکی از موثرترین مواد اکسیدکننده است.

۳-        ازن به سرعت به اکسیژن تبدیل شده و پس‌ماندی ندارد.

۴-        واکنش ازن با مواد هیچ نوع ماده‌ی سمی تولید نمی‌کند.

۵-        در مقایسه با سایر مواد گندزدا سرعت عمل بیشتری دارد.

۶-         ازن بر طیف گسترده‌ای از میکروارگانیسم ها تاثیر دارد .

با میزان ازن لازم در آب پرورش ماهی با تجهیزات تزریق و دستگاه ازن ژنراتور صنعتی می توان بار میکروبی، کلیفرم و اشرشیا را از بین برد.

ژنراتور ازن از روش CORONA DISCHARGE  برای تولید ازن با عبور هوا از یک میدان  الکتریکی خیلی قوی که باعث جدا شدن مولکول دو اتمی اکسیژن(O2) به دو اتم برانگیخته (O-) می شود که به خاطر ناپایداری اش به آسانی به اتمهای اکسیژن دیگر ترکیب می شود و تشکیل ازن می دهد.

الکترود آب خنک از هوا خنک بهتر است.

انواع ازن

ازن جوی : ازنی است که در اثر برخورد اشعه های خورشید یا اکسیژن موجود در هوا به وجود می آید و تشکیل لایه ازن یا لایه محافظ حیات را می دهد

ازن سطحی : ازن اغلب در سطح زمین تحت یک فرایند طبیعی بر اثر تخلیه انرژی بسیار هنگام رعد و برق و یا بر اثر فعل و انفعالات فتوشیمیایی ساخته می شود.

ازن صنعتی : ازنی است که می توان با استفاده از اشعه ماورای بنفش و یا با ایجاد رعد و برق مصنوعی و گذراندن هوا از میان آن بوجود آورد.

روش های تزریق ازن

تزریق ازن در اب به دو روش زیر انجام می گیرد :

۱-     روش Contact Column  (ازن به صورت حبابهای ریز از زیر منبع به آب تزریق می گردد.)

برای اثز بخشی گاز ازن بر روی میکروارگانیسم باید از زمان ماند استفاده کرد.

۲-    روش Venture

انحلال گاز ازن در آب به وسیله ونچوری بالاتر می رود.

در این دستگاه برای تزریق ازن در آب از روش ونچوری استفاده می گردد و غلظت ازن موجود در آب بین ppm1 تا حداکثر ۴ppm  قابل تنظیم می باشد.

روش­های اندازه­ گیری ازن

–       کیت سنجی

این کیت از روش رنگ سنجی  برای اندازه گیری ازن محلول  در آب  استفاده می کند قرص مورد استفاده در آن DPD4 است که مخصوص ازن طراحی شده است .

برای دقت بیشتر آزمایش پیشنهاد می شود زمان بین ازن زنی و نمونه گیری به حداقل برسد

۱٫      ابتدا کیت اندازه گیری را تا خط نشانه ( ۱۰ میلی لیتر ) از آب ازن دار پر کنید .

۲٫      یک عدد قرص PDP4 را داخل محلول کاملا خرد کنید .

۳٫      رنگ محلول در صورت وجود ازن پس از ۳۰ ثانیه به صورتی تغییر رنگ خواهد داد.

۴٫      حالا با مقایسه رنگ محلول و طیف رنگ کنار عدد مربوط را می خوانیم .

نکته:

·        در صورت باز بودن قرص DPD4 از آن استفاده نکنید.

·       حداکثر زمان نمونه گیری تا انحلال قرص حداکثر ۶۰ ثانیه باشد.

·       در حضور مواد اکسیدکننده دیگر این روش خطا دارد.

–       سنسورهای الکترونیکی

دارای دو بخش ممبران و نمایشگر می­باشد که قسمت ممبران را درون آب ازن دار قرار داده سپس میزان ازن در آب با نمایشگر نشان داده می­شود.

معمولا این سنسورها دارای خروجی با قابلیت اتصال به دستگاه­های ازن می­باشد که از این طریق می­توان میزان ازن محلول در آب را کنترل نمود.

روش ممبرانی یک روش پرهزینه می­باشد به همین منظور اغلب از همان روش کیت سنجی استفاده می­کند

 

دیاگرام دستگاه ازن ژنراتور به صورت زیر است:

Typical Vertical Tube Ozonator Process Flow Schematic

قبل از دستگاه ازن، اکسیژن ساز نصب می شود.
                                                                                   سیستم ازن زنی

 

ازن قویترین ضد عفونی کننده تجاری می باشد که جدول مقایسه قدرت ضدعفونی کنندگی آن با بعضی عناصر به صورت زیر است:

ازن می تواند سریع تر و قوی تر از سایر ضدعفونی کننده ها عمل نماید.

 

ازن از بقیه ضدعفونی کننده ها قوی تر است.

ازن از کلر برای ضد عفونی بسیار قوی تر می باشد و مهمترین نکته آن از بین بردن تمامی میکرو ارگانیسمها بدون در نظر گرفتن ماهیت آن و با سرعت بیشتر  می باشد که در جدول مقایسه ازن و کلر و UV آمده است.

ازن توانایی از بین بردن ویروس، جلبک را دارد.

اگر چه FDA ازن را به عنوان ضد عفونی کننده غیر مستقیم مواد غذایی به رسمیت شناخته بود ، ولی در سال ۲۰۰۱ این سازمان اجازه استفاده از ازن به عنوان ضد عفونی کننده مستقیم مواد غذایی را صادر نمود FDA)FR Vol.66 No.123 pp. 33829-33830, June 26, 2001) که این عمل تحول عظیمی در استفاده از ازن به صورت گازی و یا محلول در آب برای کاهش بار میکروبی، ویروسی، قارچی و یا تک یاخته ای مواد غذایی به وجود آورد..

در ادامه جدول غلظت در زمان یا همان  CT  را مشاهده می کنید.

غلظت ازن و زمان ماند آن برای ضدعفونی موثر است.

 

جدول غلظت ازن مورد نیاز برای از بین بردن بعضی از میکروارگانیسم ها با استفاده از گاز ازن:

غلظت ازن و زمان تماس آن در هر صنعت متفاوت است.

 

مقایسه عملکرد های ازن، اشعه U.V، پرسیدین، کلر:

با توجه به بررسی جدول نامبرده از فعالیتهای مواد ضد عفونی کننده موارد زیر به پیوست ارائه می گردد.


ازن وسیع الطیف است و هزینه نگهداری ندارد و قابلیت تولید در محل دارد.

فواید و مزایای استفاده از ازن نسبت به سایر مواد ضدعفونی کننده: 

۱- ازن با درجه اکسید کنندگی بالاتر، فعالیت سریعتر، زمان اثر کمتر و تأثیر گذاری بهتر، نتایج مطلوب تری برای استریلیزاسیون نسبت به سایر روش ها دارا می باشد.

۲- سیستم های ازن به صورت سانترال و دائم کار هستند و نیاز به هیچ گونه ماده اولیه مصرفی به جز برق ۲۲۰ ولت ندارند. استفاده از این روش در مقایسه با سایر مواد مثل فرمالدئید که تهیه آن به صورت موقت و بر مبنای مقدار استفاده روزانه کارخانه انجام شده و هزینه های گزاف خرید، حمل و نقل و نگهداری را در پی دارد، از لحاظ اقتصادی در صنعت مقرون به صرفه بوده و هزینه های جانبی را در گذر زمان به صفر خواهد رساند.

۳- استفاده از گاز ازن جهت ضد عفونی اتاق گاز علاوه بر اکسیژن دهی فراوان به محیط، خطرات تنفسی ناشی از استشمام ترکیبات شیمیایی را نیز تا حد زیادی کاهش می دهد.

۴- استفاده از گاز ازن با توجه به وسیع الطیف بودن تأثیر این گاز روی میکرو ارگانیسم های مختلف، اطمینان خاطر بیشتری نسبت به سایر ضد عفونی کننده ها در پی دارد و تأثیر بالای این گاز بر روی قارچ در مناطق مرطوب به صورت عملی مشهود می باشد.

۵- از دیگر کارایی های استفاده از گاز ازن قابلیت بالای حذف بوی این گاز در محیط های دارای بو می باشد که علاوه بر از بین بردن ترکیبات آروماتیک مضر و نامطبوع، با افزایش اکسیژن موجب با طراوت شدن هوای محیط نیز می گردد. می توان برای استفاده بهینه از گاز ازن تولیدی، کانال کشی جداگانه ای جهت انتقال گاز ازن اتاق دود به سمت انبارهای نگهداری تخم مرغ انجام داد که این امر در استریل نمودن محیط انبار نگهداری تخم مرغ بسیار مفید می باشد.

۶- از دیگر خصوصیات سیستم ازن ژنراتور سادگی کار کردن با دستگاه می باشد چرا که برنامه ریزی سیستم با توجه به شرایط اتاق گاز در کمپانی تولید کننده انجام گرفته است و با تعبیه نمودن تایمر در دستگاه، تنها نیاز به استارت کردن آن باقی می ماند.

۷- در فرآیند دود دهی با استفاده از روش ازن ماده اولیه مصرفی تنها اکسیژن هوا می باشد. لذا دغدغه خاطری نسبت به تأمین مواد شیمیایی دیگر و حمل و نقل و نگهداری آنها وجود نداشته و هزینه های مربوطه حذف شده و علاوه بر آن نیاز به حفظ درجه حرارت ۲۵ درجه نمی باشد که این امر خطای اپراتور را به حداقل می رساند.

فاکتورهایی که بر میزان و سرعت تاثیر ازن در موثر می باشد :

–         غلظت ازن

–         دما = اثر ازن با افزایش دما بالا می رود

–         pH برای اغلب میکروب ها بین ۵٫۷ تا ۱۰٫۱ عمل می‌کند

–         نوع آلودگی موضوع ضد عفونی

–         نوع و میزان مقاومت میکروب های موجود

–         محل و غلظت میکروب ها

–         وجود تخم باکتری ها و یا قارچ ها

–         نحوه استفاده از ازن

مکانیسم عمل ازن بر روی باکتریها

باکتریها میکروارگانیسم های کوچکی میباشند که دارای ساختمان ساده و ابتدایی میباشند. مولکول ازن با اکسید کردن گروه های سولفیدریک پروتئینی سلول باکتری را غیر فعال میکند. در دزهای بالاتر با حمله به جداره ی سلول باکتری، موجب از هم گسیختگی و پارگی دیواره و غشاء خارجی و مرگ باکتری میشوند.

مکانسیم عمل ازن بر روی ویروس ها

ویروسها ذراتی غیر مستقل هستند که تنها در سلول میزبان رشد و تکثیر مییابند. هر ذره ویروس شامل یک مولکول اسید نوکلئیک  DNA یا RNA است. در اطراف این مولکول پوششی از جنس پروتئین قرار دارد که کپسید نامیده میشود. وظیفه ی کپسید محافظت از اسید نوکلئیک ویروس و امکان پذیر کردن اتصال و دخول ویروس به میزبان میباشد. هر مولکول ازن با نفوذ از میان پوشش پروتئینی، اسید نوکلئیک ویروس را تخریب میکند و در غلظتهای بالاتر مولکول های ازن با تخریب پروتئین کپسید، سلول ویروسی را منهدم میکنند.

تاثیر ازن بر قارچ ها و کپک ها

ازن قارچ کش موثری می باشد و تاثیر آن بر روی قارچ ها بیشتر از کپک هاست. به عنوان مثال برای از بین بردن قارچ Rhodotorula  غلظت کمتری از ازن مورد نیاز است تا برای خنثی کردن کپک Penicillum  قدرت از بین بردن قارچ ها با ازن در درجه اول به دلیل قدرت ترکیب آن با اجزاء چربی موجود در غشاء سلول قارچ می باشد. مقاومت هاگ قارچ های مختلف در مقابل ازن متفاوت است برای مثال مشاهده شده است که آستانه تاثیر ازن محلول بر هاگ Candida به مراتب کوتاه تر از زمان لازم جهت مجاورت با هاگ مربوط به Aspergillus می باشد.

ازن از طریق از بین بردن پروتئینهای پوشش اسپور باعث نابودی آنها میشود واکنش ازن با ترکیبات به دو صورت میباشد:

۱٫ واکنش مستقیم : این نوع واکنش بیشتر در ترکیبات غیر اشباع رخ میدهد. بطوریکه ازن در محل پیوند دوگانه وارد میشود و واکنش میدهد

۲٫ واکنش غیر مستقیم : بیشتر در ترکیبات اشباع رخ میدهد که منجر به تجزیه ازن به رادیکال آزاد میشود و این رادیکال ها با ترکیبات مورد نظر واکنش میدهند.

واکنشهای ازن با میکرو ارگانیسمهای مختلف، در سیستمهای آبی به دو روش، واکنشهای  مستقیم ازن ملوکولی و وجود رادیکالهای آزاد حد واسط صورت می گیرد. در این رابطه دلایل اصلی از بین رفتن باکتریها بوسیله ازن که توسط محققین ارائه شده عبارتند از:

۱- حمله مولکولی ازن به باند های دوگانه غیر اشباع چربیها در سطح سلول باکتری

۲- از بین رفتن لایه های لیپو پروتئین و لیپو پلی ساکارید و نهایتا تغییر در نفوذ پذیری و تجزیه سلول

۳- انعقاد پروتئن های سلولی , تخریب آنزیمها و تبدیل S-S به H-S و نهایتا مرگ سلول

۴- تخریب مواد ژنیتیکی سلول

 

 

ازجمله مواد سازگار با ازن سرامیک، شیشه، استنلس استیل L316 و L304، تفلون ETFE و PTFEو گورتکس می باشد.

موادی ناسازگار با ازن  :

–         ازن باعث نابودی فولاد، مس ، لاستیک ، وکائوچو می شود .

–         لذا تمامی دستگاه ازن زنی و لوله های متعلق به دستگاه که محل عبور ازن محلول است بایستی از جنس فولاد ضد زنگ یا آلومینیوم باشد .

ایمنی ازن:

حد آستانه مجاز ازن در طی ۲۴ ساعت کاری عبارت است از:

۰٫۰۵ppm برای کار های سخت، ۰٫۰۸ppm برای کارهای متوسط و ۰٫۱ppm  برای کارهای سبک

ازن همانند اکسید کننده های دیگر از قبیل کلرین و پراکسید هیدروژن گاز اکسید کننده پر قدرتی است که بایستی در استفاده از آن دقت نمود و زمان تعیین شده را رعایت کرد .

میزان ازنی که به صورت طبیعی در اطراف ما وجود دارد معادل ۰٫۱-۰٫۱۵ ppm میباشد .

قابل ذکر است که استفاده از اکسیژن فعال در صنایع غذایی و آبهای آشامیدنی در تاریخ ۸/۹/۱۳۸۲به تائید وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ایران (معاونت غذا و دارو) نیز رسیده است.

مراکز تایید کننده ازن در دنیا:

ü     سازمان غذا و داروی آمریکا FDAدر ۲۶ ژوئن ۲۰۱۲ کاربرد ازن را بعنوان یک ماده ضد باکتریایی در صنایع تصویب نموده است.

ü     آژانس حفاظت محیط زیست EPA

ü     سازمان سلامت شغلی آمریکا OSHA

ü     همچنین دارای تأییدیه FSIS

ü     انستیتو ملی بهداشت و سلامت شغلی NIOS

ü     سازمان بهداشت جهانی WHO

ü     معاونت غذا و داروی وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی ایران در تاریخ ۰۸/۰۹/۱۳۸۲ استفاده از ازن در صنایع غذایی و آب های آشامیدنی را تائید کرد است.

استفاده از این ماده در صنایع غذایی و شیلاتی کشورهای ژاپن، استرالیا، فرانسه و سایر کشورهای پیشرفته در صنعت غذا و آبزی پروری نیز مجاز اعلام شده است.

استفاده از آب برگشتی:

محدودیت منابع آب و زمینهای مناسب جهت احداث انواع استخرهای پرورش ماهیان گرم آبی و سردآبی از یک سو و نیاز این مزارع به منابع مالی کلان و سرمایه گذاری زیاد برای آنها از سوی دیگر ، کارشناسان امور را بر آن داشته است که سایر منابع و پتانسیل های موجود را نیز در جهت تولید آبزیان بکار گیرند. در بحث پرورش آبزیان استفاده مطلوب از منابع آبی و اراضی مناسب مسئله حائز اهمیتی است که نباید نادیده گرفته شود زیرا وضعیت اقلیمی کشورمان اقتضا می کند که حداکثر بهره برداری از منابع آبی حتی منابع آبی خرد صورت گیرد . برای استفاده حداکثر از این منابع در مرحله اول باید از هدر رفتن آب جلوگیری کنیم. معمولاً کشاورزان به این منظور اقدام به ساخت حوضچه ها و کانالهای سیمانی برای ذخیره آب و انتقال آن به مزارع می نمایند که با توجه به وجود این مخازن ذخیره آب و همچنین شبکه های آبیاری و زهکشی و کانالهای ساخته شده بوضوح مشاهده می کنیم که منابع خوبی از آب بصورت ارزان و اقتصادی در اختیار ما قرار دارد و با اندک تغییراتی در تأسیسات این مخازن ذخیره آب و شبکه های آبیاری می توانیم از این منابع آبی جهت پرورش ماهی استفاده نمائیم.

با توجه به کمبود روز افزون آب هدف کلی ما استفاده مجدد از آب و افزایش تراکم ماهی در اسـتخرهای پرورشی است. طبق محاسبات انجام شده، با احیای مجدد آب و ایجاد شرایط زیست مناسب در اسـتخرها، بـا تراکم بالا می توان مصرف آب کاهش داد که این خود در پرورش و فراگیر کردن آن در مزارعی که آب و زمین مختصری دارند، تحول بوجود می آورد.

درام فیلتر (میکرو فیلتر) 

برای استفاده مجدد از آب بایستی از آب با کیفیت مناسب استفاده نمود. پمپ های برگشت آب نیز در خروجی استخرها تعبیه میگردد به همین خاطر پس از خروج آب از استخر آخر بدلیل داشتن ذرات معلق زیاد که شامل مدفوع ماهی غذای مصرف نشده و… میباشد دستگاه های در مسیر جریان آب نصب مینمایند که دارای مش  ۱۵۰ تا ۲۰۰ میکرون بوده. این دستگاهها بصورت استوانه مدور بوده ذرات تا اندازه ذکر شده را جمع آوری و از طریق کانال میانی به خارج سیستم تخلیه می نماید این عمل سبب میشود آبی که از درام فیلتر خارج میشود صاف باشد.

بیوفیلتر

پس از تمیز کردن آب از ذرات معلق توسط مدیا این آب دارای بعضی از گازهای محلول مضر نظیر آمونیاک و … می باشد که برای خارج کردن این گازها از مدیا استفاده می نمایند. بیوفیلترها شبکه هائی با سطح زیاد و در احجام کم میباشند که بر روی آنها باکترهائی کشت شده اند که این باکتریها با تبدیل آمونیاک به گازهای بی ضرر دیگر سبب بالا رفتن کیفیت آب می گردد.

برای از بین بردن میکرو ارگانیسم های بیماریزای از گاز ازن استفاده میشود که البته استفاده از این روشها نیز شرایط خاص خود را دارد که برای گرفتن نتیجه مطلوب ضروری است موارد رعایت گردد.

ازن در صنایع شیلاتی

ازن نخستین بار در دهه ی ۱۹۲۰ برای کم کردن بار میکروبی محصولات شیلاتی و بهبود وضعیت ایمنی این فرآورده ها استفاده شد. در دهه‌های اخیر پیشرفت‌های انجام شده در الکترونیک و فن‌آوری تولید ازن، باعث ابداع نسل جدید دستگاه‌های فشرده و کم حجم تولید ازن و استفاده ی بیش‌تر از این ماده شده است.

نقش ازن در واکنش استرلیزه محصولات شیلاتی

مهمترین مکانیسم عمل ازن در فرایند استرلیزه کردن از بین بردن مولکولهای زنده غشاء سلولی باکتری ها با دیواره آن، پروتئین ها، فسفو لیپیدها و اسیدهای چرب اشباء نشده، توسط اکسید کردن می باشد.

ازن به سختی در آب حل می شود در حالیکه براحتی محلول در چربی می باشد به همین علت از کار انداختن باکتری ها توسط ازن عمدتا از طریق ترکیب آن با چربی ها و پروتئین ها می باشد. در برخی موارد تخریب DNA  نیز می تواند صورت پذیرد. در یک سری تصاویر ثبت شده توسط میکروسکوپ الکترونی میتوان مرگ باکتری Bacillus subtilis  را مشاهده نمود. پس از اضافه کردن ازن، باکتری تقریبا بلافاصله از کار می افتد. ابتدا صدمات وارده بر روی غشاء و دیواره باکتری ملاحظه می شود سپس ممبران متلاشی شده منجر به مرگ باکتری می گردد.

Bacillus subtilis یک باکتری گرم منفی می باشد. دیواره خارجی سلول آن بر خلاف دیواره داخلی آن فاقد چربی است. پس از اضافه کردن ازن بنظر می رسد که این توده باکتری ظرف مدت چند دقیقه ذوب شده از بین می رود. محتوای سیتوپلاسم در اثر تغییر شکل و پاره شدن ممبران سلولی و دیواره خارجی آن بیرون ریخته متلاشی می شود. توده باکتری های Bacillus subtilis قبل از اضافه کردن ازن مراحل اولیه از بین رفتن غشاء سلولی باکتری، باکتری شکل سیلندری خود را از دست داده و دیواره سلولی و ممبران آن صدمه دیده اند. غشاء سلولی کاملا صدمه دیده از بین رفته است .

– ازن ماده بسیار موثری در از بین بردن ویروس ها است

ازن جهت نابود کردن ویروس های آبزی مانند ویروس Poliovirus و هپاتیت آ و Rotavirus بسیار موثر است . در صورتیکه ویروس به شکل توده ای وجود داشته باشد ازن با غلظت بیشتری مورد نیاز است.

برخی ویروس ها، به عنوان مثال ویروس تب خال (Herpes virus ) با غشائی از لیپو گلیکو پروتئین محصور شده است. بدون این غشاء ویروس قدرت زندگی خود را از دست داده متلاشی می گردد.

این غشاء نسبت به ازن بسیار حساس بوده و در مجاورت آن بلافاصله از بین می رود.

در ویروس هایی که فاقد این غشاء محافظ می باشند، ازن مستقیما به هسته تناسلی و Viral capsid (عموما پرتئین) آنها حمله می کند .سپس ویروس به علت فقدان آنزیم قابلیت بازسازی DNA و RNA خود را از دست داده خنثی می گردد.

کاربرد ازن در صنایع شیلاتی

کاربرد ازن در صنایع شیلاتی دردهه‌های اخیر و پیشرفت‌های انجام شده درالکترونیک وفن‌آوری تولیدازن،باعث ابداع نسل جدید دستگاه‌های فشرده و کم حجم تولید ازن و استفاده ی بیش‌تر از این ماده شده است .

کاربردهای ازن در صنایع شیلاتی رامی‌توان به صورت زیر دسته بندی کرد :

 شستشوی آبزیان

چنانچه ماهی / میگو پس از صید/ برداشت با آب ازن زده شده شستشو شود ماندگاری آن به دلیل کاهش بار میکروبی افزایش می یابد . ویوله (Violle) این افزایش زمان را ۵ روز گزارش کرده‌است . بر اساس همین گزارش ، او کیفیت میکروبی آب دریایی که حاوی باکتری‌هایی نظیر باسیلوسTyphus و باسیلوسColi بوده است را با استفاده از ازن به کیفیت میکروبی آب آشامیدنی کاهش داده است . ویوله مشاهده کرد که تماس آب حاوی ازن با سخت‌پوستان دریایی هیچ اثری بر طعم یا ظاهر آن‌ها ندارد. از این رو پیشنهاد کرد برای کم کردن بار آلودگی سخت‌پوستان دریایی از آب سرد شده‌ی حاوی ازن استفاده شود.

استفاده از یخ حاوی ازن برای خنک‌سازی ماهی:

استفاده از یخی که از آب ازن زده شده تولید شده است ضمن کاهش بار میکروبی باعث طولانی‌تر شدن زمان نگهداری ماهی / میگو می‌شود . مطالعه‌ی انجام شده در این خصوص حاکی از آن است که استفاده از یخ حاوی ازن در کاهش شمارش کلی میکروب ها تاثیر بسیار زیادی دارد. در این مطالعه تعداد کل باکتری ها بعد از ۱۲ روز نگهداری ماهی با یخ معمولی و یخ حاوی ازن به ترتیب ۲.۸۰۰.۰۰۰ و ۹۰.۰۰۰ شمارش شده است . مطالعه‌ی سالمون و گال (Salmon & Gall) در این زمینه حاکی از آن است که چنانچه ماهی تازه در زیر یخ حاوی ازن نگهداری شود کیفیت خوراکی خود را به مدت ۱۲-۱۶ روز حفظ می‌کند . همچنین کیفیت ماهی تازه ای که در یخ تولیدی از آب کلر زده شده نگهداری شده بود، بعد از ۸ روز غیرقابل‌خوردن گزارش شده است. بر اساس گزارش گراهام و همکاران (Graham , et al) استفاده از ازن در خنک ‌سازی و نگه‌ داشت (ماهی سفید White Fish ) می‌تواند عمر ماندگاری آن را ۵۰ درصد افزایش دهد .

گند زدایی سطوح و تجهیزات فرآورش:

بررسی ها نشان داده است که ازن ۵۰ درصد قوی‌تر از کلر در نابودی میکروارگانیسم ها است و سرعت نابودی آن بیش از ۳۰۰۰ مرتبه است. استفاده از ازن سطح ایمنی محصول را در برابر باکتری‌های بیماریزا نظیر E.coli افزایش می‌دهد. هنگام استفاده از ازن در نظافت و گند زدایی واحدهای فرآوری آبزیان اقدام‌های زیر را باید انجام داد :

۱-    تمیزکردن سطوح وتجهیزات از باقی مانده‌ی ماهی/میگو

۲-    پاشش آب حاوی ازن به سطوح و تجهیزات بدون استفاده از دیگر مواد شیمیایی/گندزدا .

تصفیه‌ فاضلاب

فاضلاب واحدهای صنایع شیلاتی به خصوص واحدهایی که در ‏فرآورش محصول از مقادیر زیادی آب استفاده می‌شود – مانند کارخانه‌های تولید سوریمی / کنسرو ماهی – دارای مقدار زیادی خون ، چربی ، پروتیین و غیره است. BOD  و COD فاضلاب این کارخانه‌ها بسیار بالا است و برای کاهش آن ها اقدام‌های مناسبی را باید انجام داد. ازن قادر است همراه با دیگر روش های فیزیکی و شیمیایی ، فاضلاب واحدهای صنایع شیلاتی را به راحتی تصفیه کند.

کاربرد ازن در آبزی‌پروری

ازن نقش مهمی در جلوگیری و حذف بیماری‌های ماهی در سامانه‌های پرورش آبزیان دارد. این ماده باعث گندزدایی و اکسایش آلاینده‌های موجود در آب می‌شود. ازن باعث نابودی ویروس‌ها، باکتری‌ها، قارچ ها و پروتوزوآ می‌شود. این ماده در مقابله با استرپتوکوکوس‌های موجود در محیط پرورش اثر بسیار خوبی دارد. استفاده از ازن موجب افزایش رشد ماهی و کاهش استفاده از داروها و آنتی‌بیوتیکها در آبزی‌پروری می‌شود برای دست یابی به بالاترین حد بازماندگی در مراکز تکثیر ماهی/میگو آب ورودی باید تمیز و عاری از میکروارگانیسم ها و دیگر آلودگی‌ها باشد. ازن باعث سترون‌ سازی آب ورودی به هچری‌ها شده موجب افزایش درصد بازماندگی و حذف مواد شیمیایی برای آماده‌ سازی آب می‌شود . ازن همچنین می‌تواند مقدار اکسیژن حل شده در آب را افزایش دهد و در مقایسه با کلر که برای حیات ماهی مشکل‌آفرین است مخاطره ای را در بر ندارد. در پرورش میگو ازن باعث حذف ویبریوها (که عامل بیماری در پرورش میگو هستند) می‌شود. آب ازن زده شده‌ به آب دریا سبب سالم ماندن میگوی پرورشی می‌شود. در تحقیقی که توسط بولاک و همکاران (Bullak . et al) انجام شد حاکی از آن است که استفاده از ۲۵ گرم ازن در کیلوگرم غذای ماهی موجب بهبود کیفیت آب ، کارایی بهتر فیلترها ، کاهش بیماری آبششی ماهی، کاهش مرگ و میر و کم کردن نیازهای شیمیایی برای کنترل BOD در سامانه‌ی مدار بسته‌ی پرورش قزل‌آلا شده است. ازن جایگزین بسیار مناسبی برای مالاشیت گرین که یک ماده‌ی شیمیایی غیر مجاز است می باشد. کاربرد ازن در آبزی پروری امتیازهای زیر را در بر دارد:

۱-    بهبود کیفیت آب

۲-    افزایش مقدار رشد

۳-    کاهش بیماری‌ها و حذف مواد شیمیایی و داروها

۴-    بی خطر بودن برای ماهی / میگو

۵-    افزایش اکسیژن محلول در آب

۶-     نابود کردن اجرام خارجی

۷-    انعقاد اجرام کلوییدی ۳۰-۱ میکرون و جداسازی آن ها در بیوفیلترها

۸-    جداسازی نیتریت در سامانه های مداربسته از طرق اکسایش آن .

ماهیان گرمابی :

درپرورش ماهیان گرمابی معمول ترین روش استفاده از آب رودخانه ها است و این در حالی است که رودخانه های امروزی مملو از آلودگی های محیطی به دلایل مختلف از قبیل تخلیه زباله ها در رودخانه و یا فاضلاب ها به رودخانه ها و … می باشد. بنابراین ضدعفونی نمودن آب یک امر پیشگیرانه و حیاتی است. دستگاه ازن ژنراتور بدون نیاز به مواد شیمیایی و هیچ گونه ماده اولیه ای و تنها به کمک هوا و جریان برق می تواند آب های ورودی استخر را ضدعفونی نماید .

ازن و درجه حرارت :

دمای آب در طول سال، ماه و حتی در طول شبانه روز در حال تغییر است با توجه به این که ماهی، آبزی خونسردی است دمای بدن آن با دمای آب اطراف تقریبا برابر است. به همین دلیل است که تغذیه و رشد و متابولیسم بدن تحت تاثیر دمای محیط قرار می گیرد. از طرفی با افزایش دما، نیاز ماهی به اکسیژن نیز افزایش می یابد که ازن علاوه بر ضدعفونی این را هم میسر می سازد.

استفاده از ازن به جای آب آهک برای ایجاد PH مناسب:

PH خیلی زیاد یا پایین باعث آسیب به بافت های مختلف بدن به ویژه آبشش ها می شود. حداقل و حداکثر PH مورد قبول ۵/۶ تا ۹ در نظر گرفته شده است. PH در بعدازظهرها به حداکثر می­رسد که با پاشیدن آب آهک در اوایل صبح از افزایش شدید PH در بعدازظهرها جلوگیری می­کند و درهنگام طلوع آفتاب به حداقل می­رسد.

از بین بردن آمونیاک با ازن :

افزایش PH آب خاصیت سمیت بعضی مواد از قبیل آمونیاک را افزایش می­دهد که آمونیاک برای ماهی سمی و خطرناک است. برای پیشگیری از این رویداد باید PH آب به طور مرتب اندازه گیری شود. ازن راه حلی برای رفع آمونیاک است، هرچه آب سخت تر باشد تغییرات PH  آب کمتر است و مسمومیت ماهی با فلزاتی از قبیل سرب، آهن و جیوه کاهش می یابد.

ازن و اکسیژن آب :

اکسیژن یکی از فاکتورهای مهم و اساسی برای سلامتی ماهی است. درماهیان گرمابی، غلظت اکسیژن کمتر از یک میلی گرم در لیتر است و در صورتی که ادامه پیدا کند معمولا کشنده خواهد بود که این حالت بیشتر در روزهای گرم، در شرایط استرس، ضعیف بودن ماهی ها و شرایطی از این قبیل که ماهی به کمبود اکسیژن حساسیت بیشتری پیدا می کند بسیار خطرناک است. ازن پس از ضدعفونی به اکسیژن تبدیل می­گردد و این در حالی است که با یک محاسبه دقیق حتی می توان از دستگاه اکسیژن ساز در کنار ازن برای افزایش اکسیژن آب استفاده کرد. معمولا تلفات در اوایل صبح  یا در طول شب اتفاق می افتد. ماهی ها در محل ورود آب تجمع یافته، به سطح آب آمده و هوا را می بلعند و در صورتی که این وضعیت ادامه پیدا کند بی حال شده و تلف می شوند، بنابر این ازن زنی را می توان در اوایل صبح یا در طول شب افزایش داد. میتوان با ایجاد مخزن یا استخر به میزان قابل توجهی از آب را در طول روز استریل و ضدعفونی نمود که باعث افزایش O2 خواهد بود. علاوه بر آن ۳ O پس از ضدعفونی به O2 تبدیل می شود، ولی با این تفاوت که در آب مخلوط شده است.

ماهیان سردابی :

در میان خانواده ی آزاد ماهیان، ماهی قزل آلای رنگین کمان مناسب ترین گونه برای پرورش است، چرا که تحمل آن در مقابل تغییر میزان CO2 و O2 از سایر گونه ها بیشتر است. اما با این شرایط این ماهی به آبزی پرتوقع مشهور است و نیاز به میزان اکسیژن بالایی در آب دارد. از طرفی مهم ترین منبع استفاده برای پرورش قزل آلا معمولا آب چاه رودخانه یا چشمه و نهر است. که در تمامی این موارد میزان آلودگی میکروبی گزارش می شود. (هر چند که در آب چشمه ها این میزان آلودگی کمتر از سایرین است). مضاف برآن که برای پرورش قزل آلا و تامین این میزان اکسیژن آب، آبزی پرور به اجبار رو به پرت آب می آورد تا همواره اکسیژن کافی در دسترس ماهی قرار گیرد. یکی دیگر از مشکلات پرورش قزل آلا تمیز کردن تخم خزه و جلبکهایی است که در دیواره استخر و یا کف استخر رشد می کند که برای این منظور هر چند روز یکبار باید آب استخر را خالی و ماهیان را با سختی و تلفات فراوان جابه جا کرد، که آن هم مستلزم هزینه و نیروی کار است.

منابع آبی در پرورش ماهی قزل آلا:

چشمه ها، نهرها و رودخانه ها، آب دریاچه ها و سدها، و آبهای زیرزمینی منابع اصلی تامین آب پرورش ماهی ست.

مزایای استفاده از آب چشمه در پرورش ماهی شامل: وجود میزان آب یکنواخت و خنک، بدون آلودگی، با حرارتی تقریبا ثابت در تمام فصول سال، در اغلب موارد بدون یخبندان های زمستانی و همچنین بدون کدورت آب در فصل بارندگی می باشد. البته استفاده از آب چشمه معایبی را هم به همراه دارد؛ یکی میزان گازهای محلول در آب از قبیل ازت و سایر گازهای فوق اشباع مثلا اکسیژن، دی اکسید کربن و … می تواند موجب بیماری حباب گازی در ماهیان شود. همچنین چشمه ها نسبت به آب های جاری اکسیژن کمتر ودی اکسید کربن بیشتری را دارند.

فواید استفاده از آب نهرها و رودخانه ها این است که در این آبها آهن محلول در آب وجود ندارد ولی اکسیژن محلول اشباع موجود است. از جمله معایب استفاده از آب رودخانه و نهرها: وجود سیلاب های فصلی و گل آلودگی، نوسانات گل آلودگی زیاد و نوسانات دبی آب می باشد.

خصوصیات آب دریاچه ها و سدها مانند نهرها و رودخانه ها است و در تابستان از نظر درجه حرارت و میزان اکسیژن و PH می تواند مراحل بحرانی را داشته باشد. به دلیل رشد جلبک ها نوسانات PH و O2 را دارند.

آب های زیر زمینی تقریبا خصوصیات مشترکی با چشمه ها دارند. از جمله مزایای استفاده از آب های زیرزمینی: یکنواختی درجه حرارت، نبود آلودگی و نبود انگل ها ست. البته آب های زیر زمینی معایبی هم دارند من جمله: میزان بالای آهن محلول، کمبود اکسیژن محلول و دی اکسید کربن فراوان که باید به وسیله پمپاژ و هوادهی این مشکلات را برطرف کرد. اینگونه آب ها برای استفاده در سیستم های آبی بسته ایده آل می باشند.

ازن و کمک آن به پرورش قزل آلا :

دستگاه ازن ژنراتور با استفاده از اکسیژن هوا ودستگاه اکسیژن ساز، بدون هیچگونه ماده اولیه ی دیگری تولید گاز ازن می نماید. گاز ازن را می توان به راحتی در یک مخزن پلی اتیلن تزریق کرد و جریان آب ورودی به استخر را به داخل آن هدایت و عمل میکس کردن ازن با آب را انجام داد. سپس آب ازن دار شده پس از زمان کوتاه ۱۵ دقیقه کاملا استریل و ضدعفونی می شود و آب ورودی به استخر حاوی اکسیژن بسیاری می گردد و تمام میکروارگانیسم ها از قبیل ویروس، قارچ، تخم خزه و جلبک و انگل کاملا از بین می رود، حال می توان این آب پاک پر اکسیژن را به داخل استخر پرورش هدایت کنیم. با دستگاه ازن ژنراتور می توان آب در حال جریان استخر را به صورت یک چرخه درآورد و آن را بارها و بارها ضدعفونی کرده و از هدر روی آب در استخر جلوگیری نمود. در ذیل برخی از نیاز های ماهی قزل آلا که به وسیله ازن فراهم می شود را متذکر شده ایم، امید است که با مطالعه این مطالب اهمیت استفاده از ازن در استخررا بیشتر دریابیم:

–         جایگزین نمودن ازن به جای هر ماده ضدعفونی کننده دیگر

–         از بین بردن کامل انگل، ویروس، قارچ، تخم خزه و جلبک و تمامی میکرو ارگانیسم ها

–         جلوگیری از هدر رفت آب

–         جلوگیری از تخلیه استخر جهت شستشو و از بین بردن جلبک ها

–         نرمال نگه داشتنPH آب.

–         گندزدایی و تصفیه آب استخرهای پرورش و تکثیر ماهی

–         کمک به انعقاد و ته نشینی یا فیلتراسیون

–         استفاده در سیستم های مدار بسته بجای استفاده از UV

–         استفاده بهینه از آب استخر در صورت سیرکولاسیون آب

–         کاهش بیماری های ماهی و CIP استخرها

–         اکسید آمونیاک و نیتریت مازاد

–         افزایش میزان اکسیژن محلول در آب

تاثیر ازن بر رشد ماهی

در نمودار زیر مشاهده می شود که با اعمال ازن، وزن ماهی ها افزایش یافته است:

ازن در افزایش تناژ و وزن ماهی موثر است.

 

اهمیت اکسیژن مایع در پروش ماهی قزل آلا

مهمترین فاکتور در پرورش ماهی قزل آلا اکسیژن میباشد و با کاهش اکسیژن میزان ظرفیت نگهداری ماهی در استخر کاهش خواهد یافت. در مزارع پرورش ماهی در استخرهای ردیف دوم به بعد عمدتا “میزان اکسیژن کاهش و سایر گازها افزایش می یابد لذا به منظور جبران اکسیژن و خارج نمودن سایر گازهای مضر اخیرا” در بعضی از کشور ها با تولید اکسیژن خالص و تزریق آن به محیط آبی از کف استخرها  سبب افزایش میزان اکسیژن در حد اشباع و حتی فوق اشباع سبب خارج نمودن گازهای مضر و در دسترس قرار گرفتن اکسیژن کافی سبب افزایش میزان تولید میگردد.

 

معرفی مراکز استفاده کننده از دستگاه­ها

  • تصفیه خانه آب شهری کرمانشاه
  • تصفیه خانه آب شهری گرمسار
  • تصفیه خانه آب شهری رامسر
  • شرکت آب و فاضلاب شهر کاشان
  • شرکت آب و فاضلاب شهر ساوه
  • شرکت آب و فاضلاب روستایی در یزد
  • استخر ورزشگاه آزادی
  • استخر دانشگاه الزهراء
  • استخر دانشگاه علوم پزشکی زاهدان
  • شرکت گسترش بازرگانی کرمان
  • صنایع قدس رضوی
  • داروسازی جابربن حیان
  • آب معدنی تکسو
  • سردخانه سردآور مرند
  • شرکت تولیدی قارچ توکلی
  • شرکت پگاه آذربایجان
  • شرکت پگاه خراسان
  • پرورش ماهی آقای بزرگی در آمل (۷۲۵۰-۳۱۱-۰۹۱۱)
  • پرورش ماهی آقای جاهدی در شهسوار (۶۶۲۳-۷۰۲-۰۹۱۲)
  • مجتمع پرورش ماهی پالنگان۱ و ۲ در کردستان (آقای حمیدی؛ ۱۳۸۶-۱۷۱-۰۹۱۸)
  • پرورش ماهی آقای شهردادنیا در مشهد (۳۵۰۷-۱۱۳-۰۹۱۵)
  • پرورش ماهی آقای فتاحی در کرمانشاه (۳۵۴۸-۳۳۴-۰۹۱۸)
  • پرورش ماهی آقای فرج الهی در الشتر (۹۶۷۵-۱۶۱-۰۹۱۶)
  • مجتمع چندمنظوره نیاک در آمل )آقای دکتر اسماعیلی ۷۳۹۹-۳۶۹-۰۹۱۳)
  • مرکز تحقیقات شیلات ایران، (آقای دکتر حسن نیا ۵۴۲۸-۶۱۵-۰۹۳۹)
  • پرورش ماهی آقای بهرامی در کردستان،(آقای محمدی۶۴۱۷-۹۳۱-۰۹۱۸)
  • پرورش ماهی هزار و یک – آقای نبوی
  • پرورش ماهی آقای عزیزی واقع در اردل- چهارمحال و بختیاری
  • و صدها شرکت دیگر